?

Log in

No account? Create an account
43 эпіграмы Марцыяла ў перакладзе Анатоля Клышкі - Luo Biming

> Recent Entries
> Archive
> Friends
> Profile
> My Website

March 6th, 2017


Previous Entry Share Next Entry
04:30 am - 43 эпіграмы Марцыяла ў перакладзе Анатоля Клышкі
Полымя, 1980, № 6, сс. 188-193. Нумары эпіграм вылучаныя паўтлустым шрыфтам, хоць у часопісе -- звычайным. Разрадка ў заўвагах перадаецца курсівам. Самі заўвагі перанесеныя пад тыя эпіграмы, да якіх адносяцца, але з захаваньнем нумарацыі. Пагінацыя на пачатку часопісных старонак у фігурных дужках.

{188}

НОВЫЯ ПЕРАКЛАДЫ

МАРК ВАЛЕРЫЙ МАРЦЫЯЛ

ЭПІГРАМЫ

Прапаную ўвазе чытачоў «Полымя» ў маім перакладзе з латыні творы выдатнага рымскага эпіграматыка Марка Валерыя Марцыяла (жыў прыкладна каля 40—100 гг. н. э.), ураджэнца Іспаніі, аўтара захаванай да нашага часу 1561 эпіграмы.

Эпіграма Марцыяла — яскравая старонка ў сусветнай літаратуры. Яна дасціпна, насмешліва схоплівае мнагастайнае рымскае жыццё на пачатку нашай эры ў яго багатых праявах. Вось яны, жывыя постаці тагачаснай рымскай рэчаіснасці,— распусныя жанчыны і мужчыны, багацеі-скнары, дактары-шарлатаны, збіральнікі — падробшчыкі даўніны, вершаробы-пераймальнікі, пафаснікі-героі, хлусы-абяцальшчыкі і г. д. I, вядома ж, у гэтых эпіграмах каларытна паўстае гаротнае, няўдзячнае жыццё кліента, якое грунтоўна зведаў і сам Марцыял: гэтыя абавязковыя ранішнія «вітанні» патронаў, суправаджэнне іх на зборы, заахвочвальныя выкрыкі «брава» ў часе іх прамоў, усялякія паніжэнні, чаканні абедаў, якія часта аказваліся надзвычай скупыя...

Марцыял застаў эпіграму проста кароткім лірычным вершам-надпісам — прысвячальным, надмагільным, застольным. З яго рук эпіграма выйшла такой, якой мы яе ведаем і цяпер — прымавачна трапнай, дасціпнай, здзекліва-сатырычнай.

Большасць эпіграм Марцыяла напісана элегічным двувершам, дзе першы (няцотны) радок даецца ў памеры гекзаметра, другі (цотны) — пентаметра. Лічу патрэбным падаць тут схему ўзноўленага пентаметра з-за вялікай рэдкасці яго ў нас нават у перакладах:

/ – – / – – / / – – / – – /

Звяртаю ўвагу на абавязковыя цэзуру пасярод радка і збег двух націскных складоў, без «чакання» якіх гучанне радка неспрактыкаванаму чытачу можа здацца рытмічна неўпарадкаваным.

Што да лічбавага абазначэння, то рымскаю лічбаю абазначаецца кніга, арабскаю — парадкавы нумар эпіграмы ў кнізе.

Анатоль КЛЫШКА

I. 19.

Элія, помню, зубоў у цябе ацалела чатыры.
         Кашаль адзін выбіў два, кашаль другі — яшчэ два.
Можаш спакойна цяпер кашляць ты цэлымі днямі:
         Трэцяму кашлю з табой болей няма што рабіць.

I. 20.

З глузду ты з'ехаў, ці што, мне скажы? Пры гурме запрашоных
         Ты шампіньёны адзін, Цыцыліян, тут жарэш.
Што ж пажадаць табе вартае гэткага пуза і горла?
         Хіба што з'есці грыбок той, што з'еў Клаўдзій калісь1.

1 Імператар Клаўдзій памёр, з’еўшы грыб, атручаны яго жонкаю Агрыпінаю.

{189}

I. 28.

Той, хто вам скажа: Ацэра ўчарашнім віном патыхае,
         Глупства звярзе, бо да дня глушыць Ацэра віно.

I. 47.

Некалі доктарам быў, а пасля стаў Дыяўл далакопам.
         Робіць цяпер далакоп тое, што доктар рабіў.

II. 80.

Каб уцячы ад чужынцаў, Фаній пакончыў з сабою.
         Ці ж не вар'яцтва, скажу, каб не памерці — ўміраць.

II. 87.

Кажаш: згараюць з кахання ўсе па табе прыгажуні?
         Секст, гэта з тварам тваім, як у плыўца пад вадой?

II. 51.

Часта ў скарбонцы тваёй адзінюткі ўцалее дэнарый,
         Гэткі пацёрты, што, Гіл, ты выглядаеш не горш.
Ды і таго не загорне ні хлебапёк і ні кухар,
         А дастанецца таму, хто разагрэе цябе.
З зайздрасцю бедны трыбух паглядае, як юр банкетуе,
         Век галадуе адзін, шчодра ж марнуе другі.

II. (46).

Як расшываецца ў красках мурожных Сіканская Гібла
         Ў часе кароткай вясны, цешачы ўзяткам пчалу,
Так і ў цябе палыскуюцца розным адзеннем.шчамлёткі,
         Так ад нязлічаных шат куфар ільсніцца ў цябе.
Цэлую трыбу1 адзець ільга ў твае белыя тогі:
         Іх з Апулійскай2 зямлі шле чарада не адна!
Ты ж — хоць бы што — пазіраеш, як сябра твой мерзне зімою
         I як — пракляцце! — мароз цісне за скабы яму.
Добра ж было б, скупяндзя, уварваць лахманоў нейкіх пару,
         Ды — не дрыжы! — не ў цябе, Нэвал, а ў молі твае.

1 Трыба — адміністрацыйная акруга, на якія дзялілася тэрыторыя Рыма.
2 Апулія ў Паўднёвай Італіі славілася найлепшаю воўнаю.


III. 10.

Вызначыў бацька табе, Філамуз, па дзве тысячы ў месяц
         I наказаў выдаваць часткамі грошы — па днях,
Бо тваю роскаш заўжды праганяе назаўтра галеча
         I пры распусце такой трэба штодзённы паёк.
Ды, паміраўшы, табе спадак ён цалкам пакінуў —
         Так бацька твой, Філамуз, спадку пазбавіў цябе.

III. 28.

Дзівішся ты: патыхае смуродам у Марыя з вуха.
         Нестар, твая тут віна: шэпчаш на вуха яму.

III. 55.

Дзе ты ні ступіш, здаецца нам, Касм3 тут прайшоўся,
         I выцякае бруёй з шклянкі ў яго кінамон4.
{190}
Гелія, не выхваляйся замежнай бязглуздаю модай,
         Пахнуць духмяна вось так мог бы, скажу, і мой пёс.

3 Касм — гандляр духмянасцямі.
4 Кінамон — пахкае рэчыва.

III. (49).

Льеш мне веенцкага1 ў чарку, з якой ты нядаўна піў масік2.
         Я лепш хацеў бы пусты келіх панюхаць, чым піць.

1 Веенцкае — благое і мутнае віно з ваколіц Этрускіх Вей.
2 Гара Масік у Кампаніі славілася высакаякасным віном.

III. 61.

Што ні папросіш ты, гэта, па-твойму, «нішто», Цына настырны.
         Цына, як просіш «нішто», дык не адмоўлю ні ў чым.

III. 79.

Што ні пачне, аніяк да канца не даводзіць Серторый.
         З ім і ў каханні, відаць, дзеўцы такая ж бяда.

III. 85.

Хто гэта ўмовіў табе выразаць ноздры каханку?
         Месца ж не тое зусім выбраў, каб помсціць за грэх.
Што ж ты вырэзваў, тупіца? Нічога не страціла жонка:
         Mae, як меў, Дыяфоб цэлым астатняе ўсё.

III. 87.

Кажуць, Хіёна, ты з хлопцамі справы ніякай не мела,
         I цнатлівей за цябе тут анікога няма.
Ды пры купанні, аднак, не тое, што трэба, хаваеш:
         Ты, меўшы сорам, фартух лепш на свой твар перавесь.

IV. 24.

З кім Лікарыда дружыла, усіх, Фабіян, пахавала
         Да аднае: вось бы ёй з жонкай маёй падружыць.

IV. (41).

Што гэта ўзяўся чытаць і ваўнянкай захутваеш шыю?
         Лепш прыдалася б яна, пэўна, для нашых вушэй.

IV. 68.

Сотняй квадрантаў частуеш, а сам дык прысмакі ўплятаеш.
         Ты ці на едкі мяне, Секст, ці на завідкі зваў?

IV. 85.

Мы п'ём са шкла, а ты з муры3 смакуеш, Понцік. Навошта ж?
         Келіх празрысты б ураз іншае выдаў віно.

3 Плавікавы шпат, тут: непразрысты посуд з яго.

V. 45.

Кажаш, што зграбная ты, Баса, кажаш: яшчэ ты дзяўчына...
         Звыкла ты, Баса, казаць тое, чаго ўжо няма.

V. 53.

Што пра Калхійку4 ты, што пра Тыесту5 ўсё пішаш, мой дружа?
         Што, Бас, Ніоба6 табе? I Андрамаха7 нашто?
{191}
Лепей за ўсё для старонак тваіх прыдалася б, павер мне,
         Дэўкаліёна1 вада ці Фаэтонаў2 агонь.

4-7 Героі грэчаскай міфалогіі ці гамераўскага эпасу.
1-2 Героі грэчаскай міфалогіі ці гамераўскага эпасу.

V. 58.

Заўтра збіраешся жыць, Постум, і ўсё паўтараеш: заўтра.
         Гэтае заўтра, скажы, Постум, настане калі?
Дзе яно, заўтра, такое далёкае? Дзе яго ўзяць нам?
         Мабыць, схавана яно ў землях парфян ці армян?
Гэтае заўтра — Прыяму, Нестару3 ўжо аднагодак!
         Ну, дык скажы мне, за што гэтае заўтра купіць?
Жыць будзеш заўтра. Нат сёння жыць позна ўжо, Постум:
         Мудры адзін толькі той, Постум, хто ўчора пажыў.

3 Героі гамераўскага эпасу, тут як сінонім вельмі даўніх гадоў.

V. 79.

Ты адзінаццаць разоў падымаўся, Заіле, з застолля,
         I адзінаццаць разоў ты свае ўборы мяняў,
Каб не збіраўся твой пот у свежым, вільготным адзенні
         I не зашкодзіў свяжак пешчанай скуры тваёй.
Што ж гэта я не пацею, хоць елі з табою, Заіле,
         Пэўна ж, апратка адна дужа халодзіць мяне.

V. 81.

Век будзеш бедны, Эміліян, калі ты ўжо бедны.
         Грошы даюцца ў наш час толькі адным багачам.

VI. 48.

Што грамавіта натоўпы кліентаў крычаць табе «брава»,
         Гэта, Пампоній, не ты — твой красамоўны абед.

VI. 53.

Вымыўся з намі, вясёлы паеў, і — на табе! — ўранні
         Цела халодным знайшлі, калі мёртвы ўжо быў Андрагор.
Што ж за прычына раптоўнае смерці, ты, Фаўстын, пытаеш?
         Гэта ж прысніўся ўначы лекар яму — Гермакрат.

VI. 60 (61).

Хваліць, і любіць, і ўголас чытае Рым мае кнігі,
         Я тут ля кожных грудзей, я тут у кожнай руцэ.
Вунь: чырванее хтось... млее... бялее... зяхае... шалее...
         Так і хацеў я: цяпер верш мой і мне да душы.

VII. 3.

Панціліян, чаму я табе не дару сваіх кніжак?
         Ды каб і ты мне сваіх, Панціліян, не дарыў.

VII. 16.

Hi медзяка ў маім доме. Мне. Рэгул, прадаць астаецца
         Тое, што ты падарыў. Купіш ты можа ў мяне?

VII. 98.

Кастар, купляеш ты ўсё, а час прыйдзе — і ўсё прадасі ты.

VIII. 12.

Браце, чаму не ляжыць маё сэрца да жонкі багатай,
         Ведаеш? Быць не хачу жонкай у жонкі свае.
{192}
Трэба кабеце заўсёды быць, Прыск, у залежнасці ў мужа,
         Бо без таго, я скажу, роўнасці ў шлюбе няма.

VIII. 20.

Хоць і па дзвесце радкоў ты складаеш штодзённа,
         Ды не чытаеш услых. Вар, ты і кеп1 і не кеп.

1 Кеп — дурань.

VIII. 34.

Маеш, казаў, першатворы са срэбра даўнейшага Mica.
         Што ты не сам падрабіў, дык і даўнейшая рэч?

IX. 10 (5).

Хочаш за Прыска пайсці? Паўла, бачу: ты не дурная.
         Прыск жа не хоча цябе? Што ж — дык і ён не дурны.

IX. 46.

Гелій заўсёды будуецца: вось ён змяняе парогі,
         Ладзіць ключы ад дзвярэй, купіць завалу сабе,
Тут папраўляе адно, там другое, то вокны мяняе,
         Толькі б яму будаваць — будзе што хочаш рабіць, —
Каб у любую хвіліну, як сябар спытаецца грошай,
         Мог усё тое ж сказаць Гелій: «Будуюся, брат».

IX. 53.

Квінт, я хацеў табе ў дзень нараджэння паднесці дарунак
         Сціплы. Ды ты супыніў. Ты ўладалюб-чалавек, —
Трэба паслухацца: хай будзе тое, што хочам абодва,
         Што нас усцешыць дваіх: Квінт, лепш ты мне падары.

XII. 94.

Эпас пісаў я; і ты ўжо марнееш над ім: я пакінуў,
         Каб не змагаўся мой верш з тым, што вымучваеш ты.
I на катурны трагічныя Талія2 наша ўсходзіць,
         Тут жа прыладзіў і ты доўгую сірму сабе.
Я дакрануўся да струн ліры, украсы калабрскіх Камэнаў3,
         Ты, неадступны, ізноў плектр4 вырываеш у нас.
Я на сатыру пайшоў, і ты ўжо ў Луцыі5 пнешся.
         Лёгкасць элегій я ўзяў — ты ўжо элегікам стаў.
Што ж тут найменшае выбраць? Пачаў я складаць эпіграмы,
         Дык і табе пераняць хочацца пальму маю.
Што ж ты не любіш, скажы — хапацца за ўсё ці ж не сорам? —
         I што няміла табе, Тука, пакінь для мяне.

2 Талія — муза камедыі.
3 Г. зн. Гарацыя.
4 Плектр — маленькая палачка ці нешта накшталт таго для ігры на струнных інструментах (медыятар).
5 Луцый — рымскі паэт II ст. да н. э., славуты сваімі сатырамі.


XIV. 11. ПАПЕРА НА ПІСЬМЫ

Ці пасылаецца ён мала ці добра знаёмым —
         Гэты аркушык усім звык гаварыць: «Дарагі».

{193}

XIV. 69 (68). РАДОСКІ БІСКВІТ1

Ты не таўчы кулаком вінаватага служку ў зубы:
         Хай ён бісквіту паесць, што пасылае Радос.

1 Радоскі бісквіт вызначаўся асаблівай цвёрдасцю.

XIV. 81. ТОРБА

У жабрака-абарванца не несці б кусанікаў чэрствых,
         З псом шалудзівым не спаць — думачка ў торбы адна.

XIV. 109. КЕЛІХІ, АЗДОБЛЕНЫЯ САМАЦВЕТАМІ

Як зіхаціць гэта золата ў скіфскім агні самацветаў —
         Глянь... Колькі пальцаў зараз келіх такі абабраў.

XIV. 134. СТАНІК

Грудзям-бутонам расці не давай, станік каханай,
         Каб іх злавіць, атуліць мог я сваёю рукой.

(1 comment | Leave a comment)

Comments:


[User Picture]
From:klausnick
Date:March 6th, 2017 09:51 am (UTC)
(Link)
Оставил на память.

> Go to Top
LiveJournal.com