?

Log in

No account? Create an account
Michaelis Korycki, S.J., Fabula albaruthenice reddita - Luo Biming

> Recent Entries
> Archive
> Friends
> Profile
> My Website

October 10th, 2017


Previous Entry Share Next Entry
05:54 am - Michaelis Korycki, S.J., Fabula albaruthenice reddita
“Казка” (Fabula) езуіта Міхаіла Карыцкага ў беларускім перакладзе паэта Юрася Сьвіркі і лацініста Якуба Парэцкага была надрукавана ў “Літаратуры і мастацтве” 14.09.1984, с. 15. Дзьве фармальныя да гэтага перакладу заўвагі.

1. Перакладчыкі шмат дзе не дапільнавалі мэтру.
2. 114 радкоў перакладу адпавядаюць 113 радкам арыгіналу, але далей ідзе яшчэ 56 неперакладзеных радкоў, адбітых падзагалоўкам “Veritas fabulae”, дзе ўсё тое самае выкладаецца сьціслей і зь меншай алегарычнасьцю.

Ніжэй пераклад, затым арыгінал.

Літаратура і мастацтва. 14.09.1984. С. 15.

З ненадрукаванага і забытага

Першы і пакуль адзіны пераклад з лацінскай мовы вершаў Міхаіла Аляксандравіча Карыцкага з’явіўся ў Мінску ў 1981 годзе ў сувязі з 200-годдзем з дня смерці паэта ў 9-ым выпуску універсітэцкага навуковага зборніка «Беларуская літаратура». Творчая спадчына паэта была сабрана і апублікавана ў Полацку ў 1817 годзе. Яна адносна невялікая (каля 5 тысяч радкоў, напісаных пераважна на лацінскай мове рознымі вершаванымі памерамі). Паэт апяваў веліч і перамогі рускай зброі ў царстваванне Кацярыны II. У высокамастацкай форме ён апісваў імкненне беларускага народа да ўз’яднання з Расіяй («Радасць у Полацку», «Жалоба ў Полацку», «Чарнышову» і інш.). Карыцкі рэзка і з’едліва высмейваў заганы польскай шляхты, якія прывялі да заняпаду Рэч Паспалітую («Птушыны сейм», «Ападосіс», «Казка» і іншыя).

М. А. Карыцкі нарадзіўся ў вёсцы Дзітрыкі непадалёк ад Ліды ў 1714 годзе. Ён вучыўся ў бабруйскай езуіцкай школе, затым працаваў настаўнікам, дырэктарам школы, бібліятэкарам у многіх мясцінах Беларусі (Драгічыне, Слуцку, Пінску, Бабруйску, Мінску, дзе памёр у 1781 годзе). Ён быў цудоўным педагогам і дамагаўся рэформ у сістэме народнай асветы (ён увёў экзамен для выкладчыкаў, друкаваныя падручнікі замест вусных лекцый).

Міхаіл Карыцкі і брат яго Карл выступалі за дэмакратызацыю духавенства.

У вершы «Казка», напісаным у сувязі са скасаваннем ордэна езуітаў «булай папы Клімента XIV» у 1773 годзе, М. А. Карыцкі ў алегарычнай форме паказаў, як на безабаронны, просты народ (авечкі) востраць зубы прыгнятальнікі, прыкідваючыся міратворцамі і дабрадзеямі (ваўкі), злыя сабакі - гэта ордэн езуітаў, да якіх сам паэт належаў, дапамагаюць каралю (пастуху) абараніць статак.

Міхаіл КАРЫЦКІ

КАЗКА

Дзень дагарэў, скацілася сонца з Алімпа крутога,
Глянула ў захада воды, калі расцягнуўся пастух на спякотным
Полі, зайграў на жалейцы цудоўную смутную песню,
Зваў шэрсцяносных атару на пашу сакоўную шчодра.
Раптам са сховаў лясных і з пячор глухамані і цемры
Зграя ваўкоў падаспела злавесных — выгляд жахлівы.
Жоўтым бліснуўшы аскалам, махнатая гібель навісла;
Вочы іскрыліся чырванню, густою крывёю гарэлі.
Блізка зусім падпаўзлі да здабычы, што ў полі хадзіла,
[10] Зубы востраць, глядзяць на авечак, кінуцца рваць іх гатовы.
Пільны шчанюк, спартанскага роду, нечакана адважна
Брэхам залівістым, віскатам ворагаў выдаў каварных.
Тут жа сабакі-дазорцы сваім адгукаюцца брэхам.
Статка былі аховай Меланк і Асбол раззлаваны,
Дромес і Леляпс, Ляціска з сынамі пабегла.
Хутка яе абагналі Малос, ваяўнічы Пцярэлес,
Ярасны Хілякс, і браты лаконскія, і Тоус без страху
Кінуўся ў бойку імкліва на дапамогу атары.
Зубы, каб вораг баяўся іх пашчы, скалілі са злосцю.
[20] З хрыплым вурчаннем раз'юшаныя сабакі люцеюць,
Выюць і выюць, паветра дрыжыць ад страшэннага брэху.
Нібы з высокага замка сцяны празорлівы вартаўнік,
Бачачы, як чужынец на валы крапасныя узлазіць —
Кліча, трывогу ўзняўшы, у рог перарывісты трубіць.
Шумам і крыкамі воінаў, гулкім бразганнем зброі
Поўніцца крэпасць рагоў зазываннем, скрыгатам, громам.
Так разбуральнік аўчарні, драпежнікаў злосная зграя,
Вартай авечак малоскаю псярняй раскрытая, знікла.
Верныя іх абавязку раз’юшана брэшуць сабакі.
[30] Вось і пастух прыбягае ўзброены дзідай, каменнем,
Каб зберагчы палахлівых авечак, ваўкаўю не паддацца,
Прагне якое атары нявіннай крывёй пажывіцца.
Воўк тут адзін, вельмі спрытны знайшоўся, за ўсіх разумнейшы,
Шчырым прыкінуўся ветліва, быццам з усмешкай хлуслівай,
(Хай немагчыма на мордзе махнатай пяшчота такая),
Злёгку памахваў хвастом, выражаючы ласку сяброўства,
Просіць умольна паслухаць, зусім на кароткае слова.
Ён, як бізун, расцягнуўся на цвёрдай зямлі дружалюбна.
Змоўклі сабакі, пастух жа гатовы ўважліва слухаць,
[40] Што ім надумаўся злодзей сказаць, валасаты разбойнік
Бачыць, сабакі ўняліся, і пастухі не гамоняць,
Ветлівым голасам, ціхім такім пачынае размову:
«Муж знакаміты, атары ахоўнік, пастух найхрабрэйшы,
Шум і трывога навошта, навошта знішчальная зброя?
Мы не прыйшлі ваяваць і шкодзіць нікому не хочам.
Імем Дзіяны клянуся, сатырамі я заклінаю,
Праўду кажу вам, хлусні і падману няма ў маім сэрцы.
Марс не адмовіцца сведкаю быць, што я непавінны.
Голад спакусны ніколі, ні гідкая прага забойства
[50] Нас не прымусілі кінуць спакойнага логава ў пушчы.
Мне не здабычу шукаць, а падыхаць хацелася часам
Свежым паветрам, лянота каб не псавала нам цела,
Хіба прагулка па полю бывае таксама злачыннай,
Крыўда якая, калі дарагіх аглядаем авечак?
Белых авечак руно так падобна да скіфскага снегу!
Славіць красу, захапляцца, няўжо гэта так кепска?
О, хараство, так прывабнае гэтых авечак, парука,
О, ты такая цудоўная, што сам Юпітэр, як тканым
Золата бляскам, сувоем сузор’е Авена аздобіць.
[60] Ззяць на вянках палкаводцаў вялікіх аздобе прыгожай,
Увысь над нябёсамі ёй бы узносіцца, быць ёй у цэнтры
Зорак Задыяка і, змогшы мароз, адорыць зелянінай
Дрэвы, зямлю, каб гняздзіліся птушкі ў лістоце.
Кветкі, чабор накормяць пчалу, а росы — цыкаду.
Слава авечак такая ніколі ў вяках не замоўкне.
У шэрсцяносных, не будзем хлусіць, ёсць свае недахопы.
Шып да прыгожай ружы звяртаецца, як друг неразлучны,
Сыпкай жамчужыны быццам — золата шлакам пакрыта.
У смертнага ў сэрцы жывуць і спагада, і гордасць, і доблесць,
[70] Можа псаваць часцяком іх заган усялякіх суседства,
I ў авечак прыемных ганебныя ёсць недахопы:
Горкае зло абуджаюць у нас і не без прычыны.
Мілы нашчадак багоў, свойскі і ціхі адростак!
Чым жа цябе пакарылі сабакі — змеі-страшыдлы?
Дні ўсе і ночы праводзіць з Царбера злога патомствам
Хіба не сорам? I лес падабаецца ім давяраць неразумным,
Племю, чыя найвялікшая слава у вечных пакутах
Роду і нашай, ваўкоў, напівацца крывёю бязбожна.
З ворагам ты ненавісным шчыра сябруеш і дружыш?
[80] Гэтым варожасць сваю даказаўшы, заслужыш ты кару.
Не было б зла неадступных сабак, не закіпеў бы наш воўчы
Гнеў, адпачылі б ваўкі, не парушылі б міру ніколі!
Вер мне, пастух, калі згінуць лаконскія злыя сабакі,
Хай сведкаю будзе Юпітэр, не кранем ні авечкі!
Як зразумець, адкуль такі клопат аб родзе праклятым,
Чорным яго накарміла атручаным зеллем Медэя.
Помніш злачынствы сабак? Ненажэрныя вечна,
Шыя на прывязі — і парушаюць спакой і дрымоту,
З вечнаю злосцю не расстаюцца, маўчаць у засадах,
[90] Дражняць людзей і багам не даюць аніколі спакою,
Вось вераломства рода удачы, такая іх доблесць:
Ад здрады зграі сваіх жа сабак Антэён пагібае,
Нават на Дзіяну-багіню гаўкалі злыя сабакі.
Кінь ненавісны і людзям і нам палахлівы сабачы
Зброд. А я богам клянуся — навекі ўстановіцца згода.
Статак ніхто не зачэпіць, мы будзем карміцца
Зеллем, зямлёй і травою. Марудзім, а час не чакае, —
Звычай змацуем яднання, давайце ягнятка зарэжам!»
Так красамоўнічаў воўк, а пастух абапёрся на дроцік,
[100] Варта сабак ахоўвала верных саратнікаў зубам,
Нібы надзейнай бранёй захінёны, гаворыць такое:
«Колерам, знаю, падманным пакрыта хлусня крывадушша,
Цёмная ласка скажонасці міра абліччам пакрыта.
Супраць сабачага племя ваўкі, сабакі пільнуюць
Статак, яны берагуць ад вашага здзеку, знішчэння,
І неадступных сабак, што хітрую тайну раскрыюць,
Зубы драпежнікаў зубам сваім адагнаць прэч гатовых,
Выпхнуць жадаеце ў далеч марскую і на край свету,
Самую верную варту прагнаць, каб ёй дзесьці загінуць,
[110] Жудаснай пашчы ахвярамі статак авечы зрабіце?
Будзе страшней, чым вайна, для авечак без варты сабачай
Воўчы мір ваш цудоўны, і жорстка загіне аўчарня.
Робіцца яснаю справа, ясней, чым праменнае Сонца:
Страціць калі непадкупных сабак, то канец і авечкам”.

Пераклалі з лацінскай мовы Юрась СВІРКА і Якуб ПАРЭЦКІ.


Michaelis Korycki, Societatis Jesu sacerdotis, Carmina. Polociae. Typis Academicis S.J. 1817. P.20–24

FABULA
Illustrissimo ac R[everendidssi]mo D[omi]no Comiti Zaluski Kijoviensium
Antistiti, cum suas Pastorales litteras pro tuenda Societate Jesu
in Diaecesim mitteret

Vesper erat, pronoque Phanes devectus Olympo
Hesperias spectabat aquas, cum Pastor aprico
Exspatiatus agro dulces inflaret avenas,
Lanigerosque greges ad pascua laeta vocaret.
Ecce autem nemorum latebris caecisque cavernis
Procurrunt mala turba lupi conspectibûs atrox,
Fulvo dente minax, promissis hispida villis,
Evibransque faces rubeas per lumina torva.
Jam propius steterant, praedamque hinc inde vagantem
Contuiti, exacuunt dentes ac morsibus aptant.

[10] Interea solers Spartana gente catellus
Horrisono instantes ululatu prodidit hostes.
Haud mora, profiluêre canes, quêis cura tuendi
Est commissa gregis, Melancus & Asbolus acer,
Et Dromas & Laelaps, natosque sequuta Lycisca,
Et cursu praestans Pterelas, validusque Molossus,
Asper Hylax, audaxque Thous, fratresque Lacones.
Discursant, animosque ferunt ad bella paratos,
Ac rutila ostentant nudis in dentibus arma,
Atque suas raucis testantur vocibus iras.
[20] It sonitus, pulsae strident latratibus aurae.
Non secus, ac alta vigilans speculator ab arce
Dum ridet adversas acies conscendere muros,
Clamat adesse hostem, tremulo dans classica cornu:
Insequitur fremitusque virûm, clangorque tubarum,
Armorumque sonus totam perlabitur urbem;
Sic ubi pacifico ravus populator ovili
Imminet, agnorum custodia fida Molossi et
Caetera turba canum latratibus àéra rumpunt.
Accurrit Pastor jaculis succinctus acutis,
[30] Queîs trepidas tutetur oves, rabidamque repellat
Progeniem innocuo cupientem sanguine pasci.
Tum Lupus ingenio reliquis versutior unus
Mentitus Charites oculis, blandumque renidens
(Si tamen esse potest hirsuto gratia vultu)
Signat amicitiam fluitante per àéra caudâ,
Utque sibi liceat paucissima verba profari,
Obsecrat, ac duris sternit sua corpora terris.

Conticuêre canes, Pastorque accomodat aurem.
Dicere quid tentet villosus latro bidentûm.
[40] Ille videns filuisse canes, filuisse virosque,
Tales demisso profundit gutture voces:
Inclyte Vir, custosque gregis, fortissime Pastor,
Hae turbae, hi fremitus, haec tela micantia quorsum?
Non pugnae studium nobis, non cura nocendi est;
Juro per Satyros, per nomina juro Dianae,
Vera loquor, nullosque dolos sub pectore verso:
Ipse mihi testis non abnuet esse Gradivus.
Nec malesvada fames, nec dira cupido cruoris
Linquere nos jussit tranquilla cubilia silvae.
[50] Non praedas agere, ast auras captare salubres,
Fert animus: pigra ne corrumpant otia corpus.
Si cursu superamus agros, num currere crimen?
Si caras speculamur oves, num noxa videre?
Candida si pecudum Scythicisque aequata pruinis
Vellera laudamus, pulchrum laudare nefasné?
O bellas ovium species! praeclara Deorum
Pignora! digna, quibus textum fulgente metallo,
Ut Phryxaeo Agno, tegumentum Juppiter addat:
Digna, quibûs radiet magnorum stemma Virorum:
[60] Digna super caelos ferri, mediôque locari
Zodiacô, pulsoque gelu dare gramina terris,
Arboribusque comas, viridesque volucribus umbras,
Atque thymos apibus dulces, roremque cicadis.
Haec ovium laus est nullum reticenda per aevum,
Quae tamen (ùt verum fatear) non inscia labis.
Scilicet ut sociam jungit se spina roseto,
Gemmaque scabritiae, scoriaeque adnascitur aurum,
Cordeque mortali residet rarissima virtus,
Quam non ullius vitii confinia laedant:
[70] Sic placidis ovibus probrosum crimen adhaeret,
Quod non immeritò nostras exsuscitet iras.

Cara Diis soboles, et mansvetissima pubes,
Quid tibi cum canibus, monstris pejoribus angve?
Cerberea cum prole dies noctesque morari
Non pudeat? lubeatque tuam committere vitam
Vesanae stirpi, cui gloria summa lupinum
Divexare genus, nostroque inhiare cruori?
Jungis amicitias cum nostris hostibus: hinc, quòd
Sis nobis inimica, probas, paenamque mereris.
[80] Abfuerit vis dira canum, mox ira luporum
Desinet, ac nunquam violanda pace quiescet.
Crede mihi, Pastor, pereant si pignora Lachnes,
Testis adest Jupiter, non incursabimus agnos.
Nec video, cur tanta tibi sit cura nefandae
Gentis, quam nigris aluit Medea venenis.
Tenè latent malefacta canum? consumere fruges,
Corporibus fessis gratum turbare soporem,
Infidias struere, ac iras servare perennes,
Infestare homines, ipsosque lacessere Divos;
[90] Hic pravae stirpis labor est, haec unica virtus.
Actaeon periit propriis data praeda Molossis,
Nec rarò à canibus magna allatrata Diana est.
Tolle canes genus hoc invisum hominique lupoque
Atque Diis ipsis: & pax aeterna statuta est:
Grex tibi tutus erit, terra vescemur & herbis.
Quid stamus, longasque pigri consumimus horas?
Foedera firmemus caesa de more bidente.

Haec lupus. At Pastor telo subnixus aheno,
Excubiisque canum circumvallatus, & armis
[100] Fidorum comitum protectus, talia reddit:
Novi ego fallaci mendacia tecta colore
Occultosque dolos pulchra sub imagine pacis.
Gens vobis odiosa canes, quòd nuntiet hostes,
Quòd tueatur oves, vestrisque insultibus obstet.
Hinc vigilem turbam, tacitos quae detegit astus,
Dentesque infestos objectis dentibûs arcet,
Expulsam cupitis trans aequora & ultima Thules:
Scilicet ut fido longè cultode remoto
Rictibus insanis sint victima certa bidentos.
[110] Ohe! praeclaram pacem, quae atrocior ipso
Bello non custoditum vacuabit ovile.
Res mihi clara magis solari luce patescit:
Si vigiles periêre canes, ovibus pereundum est.

Veritas Fabulae.

Vesper adest: certum ruituri machina mundi
Vergit ad occasum: nec enim tot saecula stabit,
Saecula quot steterat: veterum haec sententia Patrum est.
Utque peragrato fessus dum Cynthius orbe
Hesperiis se condit aquis, tum tetra luporum
Agmina concursant cupiuntque explere voracem
[120] Ingluviem, insontique necem meditantur ovili:
Sic ubi deficiens mundus propiorque ruinae
Quotidie extremam celeratus tendit ad horam;
Prava cohors hominum, quam legum nulla sacrarum
Contineat, ponatque modum crudelibus ausis,
Saevit atrox (Superi, procul hanc avertite pestem!)
Saevit atrox, nulloque sinens se limite claudi
Aggreditur Divos, miscetque sacrata profanis.

Metiri ratione Fidem, planèque videre
Mysterium, Deus obscura quod nube recondit
[130] Et sepit tenebris: opus hoc est, hic labor illis.
Quod si non capiant: perfricta fronte negare,
Vertere virtutem vitio, vitiumque corusca
Pingere virtutis specie: saeclîsque probata
Dicta Patrum insano tentant explodere risu.
Imponunt populo falsa sub imagine veri,
Christianumque gregem deceptum mille per astus.
Mille per errores actum sub Tartara mittunt.
Quid? siquis pravas illorum detegat artes,
Ac defendat oves, pestem reprimatque nocentem:
[140] Infrendent, Acheronta movent, certumque minantur
Exitium, atque minas patrato crimine complent,
Excubiasque gregis vigiles terrâque marique
Oppugnant, cunctisque volunt expellere terris.

Viderat haec alta Romanus Praesul ab arce,
Praesul, cui dederat placidum Clementia nomen,
Et virtus diadema triplex: summaeque potiri
Jusserat, ac totum late regnare per orbem.
Ille ut perspexit fraudes artesque nefandas,
Quêis petimur pravorum hostes, fideique tenaces,
[150] Ilicet infestis conatibus obvius ivit,
Lojolaeque sacras jam leges antè probatas
Pontificum edictis, iterumque iterumque probavit.
Interea dum Fama volans oracula summi
Pastoris celebrat passim, terrasque per omnes
Clarisono cornu verissima nuntia spargit:
Hunc Lechiae Patres capita exornata thiaris
Accepêre sonum, superîsque tuentibûs aequa,
Clementis placitum concordi voce probarunt.

Hos inter tu Praesul eras, qui non modo sacrum
[160] Papae decretum sacrato in corde locâsti,
Ast etiam Socios, quos tanquam immania monstra,
Errorum artifices, stirpem cupidamque cruoris,
Et cunctis hominum genus exitiabile terris
Exagitant alii, scriptô factôque tueris.
Perge tuas rebus nostris impendere curas,
Magne Pater, tutorque ovium, terrorque luporum,
Ecclesiae columen, saeclo memorande perenni
Pastor, perge, tuere tuos, certumque teneto:
Si fidos tutêre canes, tutaberis Agnos.


(Leave a comment)


> Go to Top
LiveJournal.com